Bản chất pháp lý của "Nợ chung" trong thời kỳ hôn nhân
Theo quy định tại Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, không phải mọi khoản nợ phát sinh trong thời kỳ hôn nhân đều mặc nhiên là nợ chung.
Căn cứ theo Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nghĩa vụ tài chính chung của vợ chồng gồm:
"1. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà theo quy định của pháp luật vợ chồng cùng phải chịu trách nhiệm;
2. Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;
3. Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung;
4. Nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc để tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình;
5. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra mà theo quy định của Bộ luật dân sự thì cha mẹ phải bồi thường;
6. Nghĩa vụ khác theo quy định của các luật có liên quan."
Căn cứ theo Khoản 3, Khoản 4 Điều 45 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, quy định về Nghĩa vụ riêng về tài sản của vợ, chồng:
"3. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do một bên xác lập, thực hiện không vì nhu cầu của gia đình;
4. Nghĩa vụ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của vợ, chồng."
Như vậy, đối với các khoản nợ cá nhân phát sinh ngoài mục đích chăm lo cho gia đình – điển hình là vay tiền để chơi cờ bạc, cá độ, lô đề – bản chất đó là hành vi vi phạm pháp luật và phục vụ mục đích bất hợp pháp của cá nhân người đó. Do đó, xét về nguyên tắc chung, khoản nợ này không đáp ứng đủ điều kiện để coi là nợ chung.
Luật pháp quy định thế nào về việc trả nợ cờ bạc của vợ/chồng?
Trường hợp 1: Vợ/chồng tự ý đi vay tiền chơi cờ bạc
Nếu một bên lén lút vay tiền để đánh bạc, cá độ mà bên kia hoàn toàn không hay biết, không đồng ý và tiền vay không hề được dùng vào việc chi tiêu thiết yếu của gia đình (như ăn uống, học hành, y tế...).
Khoản nợ này được xác định là nợ riêng của người chơi cờ bạc. Người vợ/chồng còn lại không có nghĩa vụ pháp lý phải trả thay. Người cho vay giao dịch với ai thì phải đòi người đó.
Trường hợp 2: Khoản vay không được dùng để chăm lo gia đình
Trong thực tế, nhiều con bạc thường khôn khéo ngụy biện lý do vay tiền là để làm ăn kinh doanh hoặc mua sắm tài sản gia đình, nhưng thực chất lại mang đi trả nợ xã hội đen hoặc "nướng" vào chiếu bạc.
Nếu bên cho vay hoặc người chồng/vợ chứng minh được tiền vay thực tế phục vụ cho nhu cầu chung của gia đình (ví dụ: tiền đó đã được dùng để mua nhà, trả tiền học cho con...), thì tòa án có thể xem xét đó là nghĩa vụ chung. Ngược lại, nếu chứng minh được dòng tiền đi sai mục đích, người còn lại vẫn được miễn trách nhiệm.
Chủ nợ hoặc chồng/vợ ép buộc trả nợ thay: Phải làm sao?
Khi con bạc vỡ nợ, các chủ nợ (hoặc các nhóm thu hồi nợ, tín dụng đen) thường tìm đến nhà, gọi điện khủng bố tinh thần, đe dọa người vợ/chồng không liên quan để ép trả tiền. Trong tình huống này nên xử lý:
- Từ chối rõ ràng và cứng rắn: Khẳng định rõ khoản vay đó do cá nhân tự thiết lập, không phục vụ gia đình và không có nghĩa vụ trả thay theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
- Trình báo cơ quan Công an: Nếu chủ nợ có hành vi khủng bố tinh thần, quấy rối, tạt sơn, đe dọa tính mạng hoặc đến tận nơi làm việc bêu rếu, làm Đơn trình báo/tố giác tội phạm gửi công an xã/phường để xử lý hành vi gây rối trật tự công cộng.
Giải pháp tự bảo vệ tài sản và gia đình trước "bão nợ"
- Yêu cầu chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân: Theo Điều 38 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền yêu cầu Tòa án chia tài sản chung. Việc này giúp tách bạch rõ ràng phần tài sản, tránh việc chủ nợ đến kê biên hoặc ép siết những tài sản do vợ/chồng một mình tạo lập.
- Lập vi bằng hoặc thông báo công khai (nếu cần): Trong nhiều trường hợp trầm trọng, việc ly hôn là giải pháp cuối cùng để cắt đứt hoàn toàn mối liên hệ tài chính, bảo vệ sự an toàn về tính mạng, kinh tế cho bản thân và con cái trước gánh nặng nợ nần do tệ nạn xã hội gây ra.
